Ilia van Gallery Persepolis: <span class="text-color-secondary">vier generaties vakmanschap in tapijten</span>

Wie de galerie aan de Sint Pieterstraat binnenstapt, ziet eerst de tapijten. Honderden, in lagen op elkaar, langs muren, opgerold in hoeken. Pas daarna ziet u Ilia. Hij zit zelden achter een bureau. Vaker hurkt hij naast een net binnengebrachte plooi wol, met zijn vingers op het weefsel, op zoek naar iets wat alleen hij kan voelen.

Voor de meeste mensen is een tapijt een object. Voor Ilia is het een document — geschreven in knopen en kleur, getekend door iemand wiens naam hij niet kent maar wiens hand hij herkent.

Een jeugd tussen weefgetouwen

Ilia is geboren en opgegroeid in Teheran, in een familie waarin tapijten geen vak waren maar een vanzelfsprekendheid. Zijn ouders, zijn grootouders, en de generaties daarvoor verdienden hun brood met hetzelfde ambacht: het verhandelen, knopen, herstellen en reinigen van Perzische tapijten. Zijn jeugd speelde zich af tussen knopers en handelaren, op weg van werkplaats naar werkplaats, in een wereld waarin een goed tapijt een levensloop kon overleven.

Een ervaren wever maakt zo’n acht- tot twaalfduizend knopen per dag. Dat klinkt als een groot aantal, totdat u beseft dat een verfijnd tapijt er meer dan een miljoen kan tellen. De rekensom is simpel en onverbiddelijk: maanden, soms jaren. Tussen ontwerp en eindstuk kan voor de meest complexe stukken zelfs zes jaar liggen. Wie hierin opgroeit, leert iets over geduld dat niet meer verleerd wordt.

Een familie die alles zelf deed

De familie van Ilia hield de hele keten in eigen hand. Niet alleen de inkoop van de tapijten, maar elke stap erna: reparatie, restauratie, reiniging, export, verkoop. Voor Ilia betekende dat een leerschool zonder genade. Hij heeft geen rol overgeslagen. Hij heeft naast knopers gezeten, met restaurateurs gewerkt, en in winkels achter de toonbank gestaan. Wat hij vandaag van een tapijt kan aflezen, kon hij niet leren in een boek.

Vier generaties. Het is een woord dat snel uitgesproken wordt en moeilijk te vatten is. Het betekent dat de mensen die zijn grootvader leerden knopen, op hun beurt geleerd waren door iemand wiens naam alleen nog in de familie wordt genoemd. Het betekent dat Ilia bewaart wat anderen al lang hebben verloren.

Van Iran naar Europa

Rond 1985 verlegde de familie haar werkterrein. Europa lag plotseling open, en het ambacht reisde mee. Wat in Iran begon, vond een nieuwe thuis in België: een eigen tapijtenwinkel in Maasmechelen, dertig jaar lang het centrum van wat de familie hier deed. De winkel groeide langzaam maar gestaag, met een trouwe clientèle die wist waar zij voor terugkwam.

Maar Ilia en zijn broer Sharam woonden zelf altijd in Maastricht. Decennialang reisden zij heen en weer, een grens overstekend tussen het werk en het huis. Begin 2024 namen zij een besluit dat al jaren lag te wachten: zij brachten de galerie eindelijk thuis.

Een nieuwe naam in een wereldstad

De verhuizing naar Maastricht was meer dan een adresverandering. Het was een herijking. De winkelnaam veranderde, de collectie werd uitgebreid met moderne ontwerpen die in Maasmechelen ontbraken, en de galerie kreeg twee aaneengeschakelde panden aan de Sint Pieterstraat, op steenworp afstand van het Vrijthof. Maastricht is geen toevallige plek. De stad heeft zich in de afgelopen decennia ontwikkeld tot een internationale ontmoetingsplaats voor kunst, design en cultuur. Een handgeknoopte galerie van dit kaliber hoort daar.

Vandaag herbergt Gallery Persepolis ongeveer tweeduizend tapijten. Klassieke stukken liggen er naast moderne, effen tinten naast bloemmotieven. Wol naast zijde. Wat opvalt is dat alles in de winkel met de hand is geknoopt — geen uitzonderingen.

Wat hem drijft

Het ambacht waarin Ilia is opgegroeid is wereldwijd in retraite. Het knopen van een Perzisch tapijt is, eerlijk gezegd, niet meer lucratief genoeg om jongere generaties aan te trekken. Het werk is traag, de marges zijn smal, en de kennis verdwijnt met elke ambachtsman die zonder leerling met pensioen gaat.

Voor Ilia is dat geen abstract probleem. Het is een dagelijkse zorg. Hij ziet ateliers sluiten waar hij vroeger inkocht. Hij ziet families die generaties lang hetzelfde deden, ophouden omdat de kinderen iets anders willen. Het maakt zijn werk in Maastricht des te belangrijker. Wat de galerie nog binnenbrengt, is niet alleen mooi — het is steeds zeldzamer.

De aanpak van reiniging en restauratie

Onder Ilia’s leiding wordt elk tapijt dat de galerie binnenkomt voor reiniging of restauratie volgens biologische methoden behandeld. Geen scherpe chemicaliën. Het proces vertrouwt vooral op water, met hier en daar plantaardige hulpmiddelen waar het tapijt erom vraagt. Het is langzamer dan een standaardreiniging, en duurder, maar de uitkomst is anders: kleur, structuur en karakter blijven behouden zoals zij waren.

Een handgeknoopt tapijt is gemaakt van natuurlijke vezels — scheerwol, zijde, katoen — vaak geverfd met plantaardige of minerale pigmenten. Een chemische schoonmaak doet aan zo’n tapijt wat een industriële wasstraal aan een aquarel zou doen. Het werk overleeft het, maar verliest iets onomkeerbaar. Daarom wordt bij Persepolis met de hand gewerkt, zoals het tapijt zelf met de hand werd gemaakt.

Het mooiste deel

Vraag Ilia naar het beste deel van zijn werk en hij zal niet over een verkoop spreken. Hij zal vertellen over wat erna komt. Over klanten die jaren later terugkomen om hun tapijt te laten reinigen. Over kinderen die zijn opgegroeid op de stof die hun ouders ooit kochten. Over de stille bevestiging dat een tapijt niet alleen een aankoop is, maar een aanwezigheid.

Een goed tapijt gaat generaties mee. Dat is geen marketingbelofte; het is een historisch feit, mits het juiste onderhoud krijgt. Voor Ilia is de cirkel rond wanneer hij zo’n stuk ziet ouder worden in een huis. Het tapijt dat hij ooit selecteerde in Iran, dat hij hier zorgvuldig op zijn plek hielp leggen, en dat nu — soms decennia later — terugkomt voor onderhoud, draagt iets van hem mee. Dat hij dat nog kan zien, is het loon van het werk.

Een uitnodiging

Gallery Persepolis is open van woensdag tot en met zondag, zonder afspraak. Ilia zit zelden achter een bureau. U vindt hem tussen de tapijten, en u hoeft niet alle namen te kennen om er een te kiezen. Een goed gesprek is genoeg.

Sint Pieterstraat 34, Maastricht.